Centrum Unijnych Projektów Transportowych

Zgodnie z Kryteriami Wyboru Projektów przyjętymi na III posiedzeniu Komitetu Monitorującego POIiŚ w dniu 8 kwietnia 2008 roku, w ocenie projektów pod kątem spełnienia kryteriów merytorycznych II stopnia znajduje się kryterium gotowości technicznej projektu do realizacji na poziomie wymaganym dla danego priorytetu/działania PO IiŚ. W zależności od priorytetu/działania/typu projektu są to: udokumentowane prawo do dysponowania gruntami lub obiektami na cele inwestycji, posiadanie wymaganej dokumentacji technicznej i projektowej, wymaganych prawem decyzji, uzgodnień i pozwoleń administracyjnych w szczególności:

- zgodność inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego/decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu/ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego;

- decyzja o pozwoleniu na budowę (umowy na roboty budowlane);

- podpisanie umów z wykonawcą (umowy typu zaprojektuj i wybuduj);

- dokumentacja przetargowa;

- inne wymagane prawem dokumenty związane z realizacją przedsięwzięcia danego typu.

Zatem oświadczenia od właścicieli w postaci zgody na dysponowanie gruntem oraz wszczęte postępowania dotyczące wykupu działek spełniają powyższe kryterium.

W czerwcu 2007 roku Komisja Europejska przesłała do Polski zarzuty formalne dotyczące niektórych przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, wskazując na pewne niezgodności polskiego ustawodawstwa w dziedzinie zamówień publicznych ze wspólnotowymi dyrektywami oraz TWE.  Rząd RP, uznając część argumentów KE za zasadne, zobowiązał się do niezwłocznego opracowania projektu nowelizacji ustawy Prawo zamówień publicznych i do rozpatrzenia go w trybie pilnym przez parlament.

Przewiduje się, że znowelizowane przepisy zaczną obowiązywać za kilka miesięcy. W tym czasie - zgodnie ze stanowiskiem MRR - beneficjenci funduszy unijnych udzielający nowych zamówień, powinni stosować przepisy ustawy Prawo Zamówień Publicznych, jednocześnie uwzględniając Zalecenia wydane przez MRR. Wprowadzenie zaleceń ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w której beneficjenci podejmując działania zgodne z polską ustawą naruszą jednocześnie prawo unijne, co może skutkować uznaniem przez KE części lub całości wydatków za niekwalifikowane.

W związku z tym, CUPT przeprowadzając kontrolę procedur udzielania zamówień publicznych, będzie brać pod uwagę zgodność przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, oraz zawierania aneksów do umów z wykonawcami, z ustawą Prawo Zamówień Publicznych i wydanymi  Zaleceniami dla beneficjentów funduszy unijnych dotyczącymi interpretacji ustawy Prawo zamówień publicznych.

Podstawowe obowiązki beneficjenta w zakresie promocji oraz informowania o współfinansowaniu projektów ze środków funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności nakładają odpowiednio: art. 69 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące EFRR, EFS oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999, art. 2-10 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1828/2006 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 ustanawiającego ogólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności oraz Rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Termin rozpoczęcia zaplanowanych działań promocyjnych powinien uwzględniać terminy określone ustawą Prawo zamówień publicznych. oraz wynikać z harmonogramu projektu, który jest składany razem z wnioskiem o dofinansowanie/załącznikiem do umowy o dofinansowanie. Należy również uwzględnić, iż działania promocyjne swoim zakresem czasowym powinny obejmować zarówno cały okres trwania projektu, jak również okres po zakończeniu (np.: w postaci trwałej i dobrze widocznej tablicy pamiątkowej).  

Ponadto, przy planowaniu budżetu dla poszczególnych beneficjentów, uwzględniany jest między innymi stopień przygotowania projektów, tempo wydatkowania środków oraz aktualne uwarunkowania prawne (np. decyzje środowiskowe, decyzje lokalizacyjne).

Zgodnie ze stanowiskiem IZ POIiŚ wyrażonym w piśmie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego z dnia 22.04.2008r. znak DPI-IV-92110-(1)-7-MZi/08 beneficjent powinien przede wszystkim posiadać procedury określające tryb wyboru wykonawcy oraz zawierania umów w ramach projektu realizowanego przez POIiŚ. Istnienie oraz prawidłowość tych procedur będzie sprawdzana na ostatnim etapie weryfikacji wniosku o dofinansowanie. Ponadto na ostatnim etapie oceny wniosku o dofinansowanie beneficjent będzie zobowiązany oświadczyć, iż:

a. Posiada odrębny system księgowy lub stosuje odpowiedni kod księgowy lub stosuje odpowiedni kod księgowy dla wszystkich operacji finansowych związanych z projektem.

b. Posiada i stosuje procedury dotyczące (w przypadku projektów zrealizowanych zastosowanie będzie miało ostatnie tiret):

•  
  • Weryfikacji, czy roboty, usługi lub dostawy, za które jest dokonywana płatność zostały rzeczywiście wykonane zgodnie z zawartą umową,
  • Przygotowywania wniosków o płatność, w tym zasad weryfikacji poświadczania czy wszystkie wydatki włączane do wniosku o płatność są zgodne z zasadami zawartymi w Wytycznych w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach POIiŚ wydanych przez MRR,
  • Archiwizacji wszystkich dokumentów związanych z realizacją projektu w okresie realizacji POIiŚ oraz 3 lat od zamknięcia PO IiŚ zgodnie z art. 90 Rozporządzania Rady (WE) nr 1083/2006 oraz art. 19 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1828/2006.

c. Posiada udokumentowaną strukturę organizacyjną uwzględniającą zarządzanie projektem wraz z opisem zadań każdej komórki organizacyjnej w zakresie realizacji projektu oraz spisany zakres czynności i odpowiedzialności na stanowiskach związanych z realizacją projektu wraz ze wskazaniem stanowiska/osób odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji dotyczących realizacji projektu (z wyłączeniem projektów zrealizowanych przed przedłożeniem wniosku o dofinansowanie).

Faktyczne istnienie procedur będzie weryfikowane podczas kontroli na miejscu realizacji projektu.

CUPT jako Instytucja Pośrednicząca II w ramach POIiŚ przeprowadza kontrole ex - ante lub ex - post procedur zawierania umów dla zadań objętych projektem na próbie umów,
w oparciu o plan kontroli w ramach projektów, dla których podpisana została umowa o dofinansowanie. Podstawą sporządzenia planu kontroli są składane przez beneficjentów harmonogramy rzeczowo - finansowe projektów stanowiące załącznik do umowy o dofinansowanie projektu oraz zestawienia zamówień publicznych przesyłanych kwartalnie do CUPT.

Wyjątek stanowią umowy o najwyższej wartości w ramach projektu, dla których obligatoryjnie przeprowadzana jest kontrola ex - ante oraz ex - post. Kontrola ex-post może być częścią kontroli projektu przeprowadzanej na miejscu realizacji projektu.

W przypadku podjęcia decyzji o kontroli planowej CUPT przekazuje do Beneficjentów informację o planowanej kontroli ex-ante lub ex-post wraz z wykazem dokumentów jakie należy przekazać do CUPT lub przygotować do kontroli na miejscu.

Kontrola procedur zawierania umów może być również przeprowadzona w trybie doraźnym, celem jej jest zweryfikowanie uzyskanej informacji oraz ustalenie sposobu dalszego postępowania w kwestii zaistniałej nieprawidłowości.

Kontrola doraźna przeprowadzana będzie w przypadku;

- wystąpienia nieprawidłowości lub uzasadnionego podejrzenia wystąpienia nieprawidłowości/uchybienia,

- uzasadnionej potrzeby sprawdzenia aktualnego stanu realizacji projektu.   

Kontrola ex-ante

Kontrola ex-ante przeprowadzana jest w ramach:

a) zamówień publicznych, których wartość nie przekracza kwot określonych w art. 167 ust.2 ustawy Pzp,

 b) kontroli doraźnej zamówień publicznych, których wartość jest równa lub przekracza kwoty określone w art. 167 ust. 2 ustawy Pzp (w przypadku postępowań o udzielenie zamówień publicznych, których wartość jest równa lub przekracza kwoty określone w art. 167 ust 2 ustawy Pzp, kontrę ex - ante przeprowadza obligatoryjnie Prezes UZP. W takim przypadku, kontrola CUPT ogranicza się do zbadania zgodności zakresu zamówienia z zakresem przedsięwzięcia określonym we wniosku o dofinansowanie i umowie o dofinansowanie oraz kontroli kwalifikowalności wydatków),

c) kontroli udzielania zamówień publicznych w przypadku zmian w umowach (Kontrola udzielania zamówień publicznych w przypadku dokonania zmian w umowach już zawartych obejmuje zarówno projekty aneksów, jak i zawarte aneksy. W przypadku umów, do których stosuje się ustawę Pzp kontrola obejmuje w szczególności spełnienie przesłanek z art. 144 Pzp oraz zgodność zakresu aneksu z zakresem przedsięwzięcia określonym we wniosku o dofinansowanie lub decyzji o dofinansowaniu oraz umowie o dofinansowanie projektu. Kontrola ex ante przeprowadzana jest gdy proponowana zmiana umowy polega na zwiększeniu wartości umowy lub gdy o weryfikację projektu aneksu zwróci się beneficjent).

Podczas kontroli ex-ante, zamówień publicznych, których wartość nie przekracza kwot określonych w art. 167 ust.2 ustawy Pzp, weryfikacji poddane zostają następujące dokumenty: SIWZ, projekt ogłoszenia oraz inne dokumenty przetargowe niezbędne do przeprowadzenia postępowania w zależności od przyjętego trybu udzielania zamówienia publicznego.

W przypadku kontroli planowej prowadzonej ex-ante (dotyczy wyłącznie umów objętych zakresem stosowania ustawy Pzp):

• podczas planowania kontroli w siedzibie beneficjenta oraz w siedzibie CUPT brany jest pod uwagę planowany przez beneficjenta termin wszczęcia procedury zawierania umów w ramach projektu wskazany w liście planowanych umów dla zadań objętych projektem,
• CUPT wydaje opinię w sprawie dokumentacji w terminie nie przekraczającym 21 dni od dnia otrzymania pełnej dokumentacji wskazanej w piśmie do beneficjenta,
• CUPT opiniuje dokumentację jednokrotnie, wskazując postanowienia, które powinny zostać zmienione lub usunięte w celu zapewnienia zgodności z ustawą Pzp.

Beneficjent może wszcząć postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego nie wcześniej niż w dniu następującym po dniu otrzymania od CUPT opinii w sprawie dokumentacji przetargowej. W terminie do 7 dni od dnia wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego beneficjent przekazuje do CUPT informacje na piśmie odnośnie sposobu uwzględnienia zaleceń CUPT, przekazując równocześnie te części dokumentów, które uległy zmianie.

Kontrola ex post

Kontrola ex-post przeprowadzana jest w ramach:

• zamówień publicznych, których wartość nie przekracza kwot określonych w art. 167 ust.2 ustawy Pzp ,
• kontroli doraźnej w ramach zamówień publicznych, których wartość jest równa lub przekracza kwoty określone w art. 167 ust. 2 ustawy Pzp,
• kontroli procedur zawierania umów dla zadań objętych projektem nie objętych zakresem stosowania ustawy Pzp,
• kontroli udzielania zamówień publicznych w przypadku zmian w umowach (ex post - w pozostałych przypadkach. Kontrola obejmuje wybraną próbę aneksów).

Kontrola ex post zamówień publicznych, których wartość nie przekracza kwot określonych w art. 167 ust.2 ustawy Pzp, obejmuje m.in.: SIWZ, ogłoszenie o zamówieniu, inne dokumenty przetargowe  w zależności od przyjętego trybu udzielania zamówienia publicznego.

W zakresie kontroli planowej prowadzonej ex-post:

• CUPT wydaje opinię w sprawie procedury w terminie nie przekraczającym 21 dni od dnia otrzymania pełnej dokumentacji wskazanej w piśmie do beneficjenta,
• opinia zawiera informację nt. stwierdzonych naruszeń lub ich braku.

Beneficjent projektu znajdującego się na Liście projektów indywidualnych w ramach POIiŚ może (ale nie jest zobowiązany) przed podpisaniem umowy o dofinansowanie projektu wystąpić do CUPT z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli doraźnej (poza planem) procedury zawierania umów. CUPT podejmuje decyzję o rozpoczęciu bądź odstąpieniu od przeprowadzenia kontroli o czym informuje na piśmie beneficjenta wraz z podaniem planowanego terminu przekazania opinii. W zależności od wniosku beneficjenta, kontrola jest przeprowadzana doraźnie ex-ante lub ex-post.

W stosunku do umów nie objętych zakresem stosowania ustawy Pzp, mają zastosowanie zasady wypływające bezpośrednio z Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE), w tym w szczególności zasada uczciwej konkurencji i równego traktowania  wykonawców. Beneficjent zawierający umowy nie objęte zakresem stosowania ustawy Pzp podlega kontroli pod względem zgodności podejmowanych działań z postanowieniami zawartymi w umowie o dofinansowanie projektu oraz w Wytycznych Ministra Rozwoju Regionalnego w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach PO IiŚ. Kontrola prowadzona jest ex-post.

Mając na uwadze rozumienie nieprawidłowości w świetle art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady (WE) 1083/2006, zgodnie z którym za nieprawidłowość należy uważać jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego, informujemy, że nie została opracowana lista nieprawidłowości w wydatkowaniu środków pochodzących z UE.

Ze względu na szeroką definicję nieprawidłowości nie jest możliwe wskazanie zamkniętego katalogu, który będzie wyczerpywał możliwe do wystąpienia naruszenia.

Podstawowym dokumentem, który zawiera niezbędne definicje oraz zakres naruszeń podlegających obowiązkowemu zgłaszaniu jest „System informowania o nieprawidłowościach finansowych w wykorzystaniu funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w latach 2007-2013", opracowany przez Pełnomocnika Rządu ds. Zwalczania Nieprawidłowości Finansowych na Szkodę Rzeczypospolitej Polskiej lub Unii Europejskiej. W zakresie nieprawidłowości opracowane zostały również „Wytyczne Ministra Rozwoju Regionalnego w zakresie sposobu postępowania w razie wykrycia nieprawidłowości w wykorzystaniu funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w okresie programowania 2007-2013".

Z dotychczasowej praktyki wdrażania środków z UE wynika, że najwięcej nieprawidłowości zostało zidentyfikowanych i zaraportowanych do KE w zakresie: przedstawiania fałszywych lub sfałszowanych dokumentów potwierdzających realizację projektu, naruszenia zasad udzielania zamówień publicznych oraz przedstawiania do refundacji wydatków niekwalifikowalnych.

Mając na uwadze fakt, że pełnią Państwo rolę beneficjenta POIiŚ, obszarem szczególnego ryzyka w Państwa działalności jest niewątpliwie udzielanie zamówień publicznych.

Zwracamy jednocześnie uwagę, że o nieprawidłowości w rozumieniu rozp. 1083/2006 można mówić wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki:

a. Naruszenie prawa (krajowego lub wspólnotowego, w tym np. umowy o dofinansowanie projektu, ustawy Pzp),

b. Działanie lub zaniedbanie podmiotu gospodarczego,

c. Skutek finansowy (faktyczny lub potencjalny).

Natomiast sposób opisu faktury lub dokumentu księgowego o równoważnej wartości dowodowej został wskazany w Instrukcji do wniosku beneficjenta o płatność  (stanowiącej Załącznik nr 2 do Wytycznych w zakresie sprawozdawczości PO IiŚ), zgodnie z którą powinien zawierać następujące informacje:

1) krótki opis zamówienia, którego dotyczył wydatek,

2) numer kontraktu z tytułu, którego poniesiono wydatek,

3) numer umowy o dofinansowanie/decyzji KE,

4) nazwę programu operacyjnego, numer osi priorytetowej i działania,

5) źródło finansowania (określenie odpowiedniego funduszu oraz w przypadku jednostek budżetowych - kodu klasyfikacji budżetowej),

6) nr protokołu odbioru w przypadku, gdy dokument potwierdzający wykonanie/odebranie roboty/usługi/dostawy nie jest wymagany do dołączenia do wniosku o płatność zgodnie z umową o dofinansowanie.

Obserwatorowi IP/IW powinien zostać zapewniony dostęp do wszelkiej dokumentacji wytworzonej w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Delegująca swojego przedstawiciela IP/IW powinna być informowana o kolejnych etapach prowadzonego przetargu w terminach umożliwiających udział obserwatora w pracach Komisji Przetargowej. 

Ponadto zgodnie z Wytycznymi w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach PO IiŚ (Podrozdział 6.8.1) wydatki związane z otwarciem i prowadzeniem odrębnego rachunku bankowego dla celów realizacji projektu oraz opłaty pobierane od dokonywanych transakcji finansowych, których dokonanie jest niezbędne dla realizacji projektu mogą być uznane za kwalifikowalne.

Prawidłowy sposób wyliczenia kosztów wypadków drogowych powinien być następujący:

1. Wyliczenie pracy przewozowej na analizowanym odcinku lub sieci (w przypadku modelu ruchu można ograniczyć się do obszaru bezpośredniego oddziaływania inwestycji lub nawet samej inwestycji).
2. W oparciu o wielkość pracy przewozowej oraz względny wskaźnik wypadku - RAI (uzależniony od wielkości SDR) należy wyliczyć łączną liczbę wypadków dla każdego z analizowanych wariantów (w tym dla wariantu inwestycyjnego) uwzględniając kategorię drogi i natężenie ruchu.
3. Mając wyliczoną liczbę wypadków jako całość należy wyodrębnić liczbę wypadków śmiertelnych oraz liczbę wypadków z osobami rannymi. Jeżeli nie dysponuje się dokładnymi i szczegółowymi danymi lub metodyką, to można przyjąć, że na 10 wypadków przypada od 2,5 wypadku śmiertelnego i 7,5  wypadków ciężkich (drogi zamiejskie o najwyższych parametrach (A, Ex)) do 0,7 wypadku śmiertelnego i 9,3 wypadków ciężkich, gdzie mamy do czynienia z osobami rannymi (0,7 drogi miejskie dwujezdniowe; dla pozostałych kategorii dróg relacja pomiędzy wypadkami śmiertelnymi i wypadkami z udziałem osób cieżko rannych znajduje się wewnatrz w/w ram).
4. Liczbę kolizji (w przypadku braku szczegółowych danych i metodyki) można oszacować jako wskaźnik liczby kolizji na jeden średni wypadek (wyliczony w oparciu o wskaźnik RAI) – średnio na jeden wypadek przypadało w Polsce w ostatnich latach 8 kolizji, przy czym wskaźnik ten winien być indeksowany o roczny wskaźnik wzrostu (na poziomie 7% dla pierwszych 10 lat i na poziomie 3,5% przez następne lata).
5. Mając wyliczoną liczbę wypadków śmiertelnych, wypadków z udziałem rannych należy wyliczyć (tab. nr 23) liczbę osób zabitych lub poszkodowanych (pomnożyć).
6. Takie obliczenia liczby zdarzeń drogowych (liczby wypadków śmiertelnych, wypadków z rannymi, kolizji) należy wykonać dla każdego wariantu inwestycyjnego oraz bezinwestycyjnego.
7. W oparciu dane prognostyczne (hipotetyczne) dla wariantu bezinwestycyjnego oraz każdego inwestycyjnego należy wyliczyć współczynnik redukcji wypadków.
8. Koszty wypadków oraz kolizji dla wariantu bezinwestycyjnego (dla inwestycji modernizacyjnych) należy obliczyć w oparciu o dane empiryczne, czyli średnią arytmetyczną z ostatnich lat. Prognoza liczby wypadków dla wariantu bezinwestycyjnego dla poszczególnych lat analizy powinna być oparta na tym samym trendzie, co przez ostatnie lata (dopuszcza się także zachowanie takiego samego poziomu wypadków przez wszystkie lata analizy).
9. Liczbę wypadków i kolizji dla wariantu inwestycyjnego można oszacować przemnażając liczbę wyjściowa dla wariantu bezinwestycyjnego przez współczynnik redukcji wypadków.

W przypadku prognozowania ruchu przy pomocy modelu ruchu obszar oddziaływania na poziom wypadkowości powinien być określony (w wyniku realizacji inwestycji raczej nie dojdzie do zmniejszenia wypadkowości na całej sieci). Dla uproszczenia można przyjąć, że poza analizowaną inwestycją poziom wypadkowości się nie zmieni. W takim przypadku należy wyodrębnić pracę przewozowa z całego modelu, która będzie podlegać zmianie wypadkowości (np. na analizowanej drodze lub/i na sąsiednich drogach/ulicach) i poddać różnym wskaźnikom RAI dla wariantu inwestycyjnego i bezinwestycyjnego.