Proces przygotowania nowego modelu organizacji dalekobieżnych pasażerskich przewozów kolejowych w Polsce wchodzi w decydującą fazę. Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT), działając w imieniu Ministra Infrastruktury, uruchomiło wstępne konsultacje rynkowe (WKR). Ich celem jest formalne zebranie opinii i rekomendacji od podmiotów zainteresowanych udziałem w przyszłym postępowaniu przetargowym na wybór operatorów na „Świadczenie usług publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzywojewódzkich i międzynarodowych pasażerskich przewozów kolejowych”.

WKR pozwolą CUPT na pozyskanie dodatkowych informacji, doprecyzowanie wymagań technicznych i operacyjnych oraz minimalizację ryzyk przed wdrożeniem nowego ładu transportowego po 2030 roku.

Otwarcie rynku kolejowych przewozów międzywojewódzkich i międzynarodowych budzi, co zrozumiałe, wiele emocji. Aby rzetelnie ocenić nadchodzące zmiany, należy oddzielić fakty od krążących w przestrzeni publicznej mitów.

Pierwszy mit: „Wszystko zostało już przesądzone”

Horyzont roku 2030 stanowi cezurę oznaczającą konieczność dostosowania polskich realiów do unijnych wymogów rynkowych (w tym IV Pakietu Kolejowego) w obszarze zamówień na przewozy o charakterze służby publicznej (PSO). Dotychczasowe schematy organizacyjne nie mogą zostać automatycznie skopiowane na kolejną dekadę.

Właśnie dlatego projektowanie nowego modelu wystartowało już na przełomie 2024/2025 r., a CUPT wspiera Ministra Infrastruktury w przeprowadzeniu tego złożonego procesu. Zmiany będą uwzględniały dotychczasowe uwarunkowania krajowe i będą wdrażane etapami, aby wzmacniać efekt pozytywnego trendu wzrostu kolejowych przewozów pasażerskich.

Przed nami wejście w życie Nowego Planu Transportowego, ogłoszenie wstępne o zamiarze udzielenia zamówienia i ogłoszenie samych przetargów oraz ich rozstrzygnięcie. Konkretne kamienie milowe w dojściu do otwartego rynku, których realizacja stopniowo będzie nas zbliżać do nowego modelu organizacyjnego rynku kolejowych przewozów dalekobieżnych w Polsce.

Drugi MIT: PO CO KOLEJNE KONSULTACJE i dlaczego takie?

WKR pozwalają na lepsze przygotowanie postępowania przetargowego.  Zastosowanie ich przez CUPT ma na celu wsparcie w stworzeniu mechanizmów elastycznych, transparentnych i przede wszystkim efektywnych kosztowo. Służą również przygotowaniu dokumentacji przetargowej. Decyzje nie zapadają w gabinetach – kształt przyszłych przetargów zależy od realnych informacji, które spłyną bezpośrednio z rynku.

WKR to istotna forma pozyskiwania wiedzy dotyczącej przedmiotu zamówienia, dlatego to również ważne narzędzie dla Wykonawców. Dzięki ich przeprowadzeniu Zamawiający ma możliwość zidentyfikowania najnowszych rozwiązań technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych związanych z przeprowadzeniem postępowania. WKR to narzędzie, dzięki któremu łatwiej o zastosowanie rozwiązań innowacyjnych, zaawansowanych technologicznie, a także proekologicznych. Z drugiej strony podmioty uczestniczące w WKR mają możliwość zaprezentowania dostępnych rozwiązań technologicznych.

Na etapie WKR, dla ich najlepszego wykorzystania, CUPT chce uzyskać praktyczne informacje od podmiotów, które mają realne doświadczenie operacyjne na polskim i międzynarodowym rynku kolejowym.

CUPT organizuje także wiele wydarzeń i spotkań o tematyce publicznego transportu zbiorowego w zakresie międzywojewódzkich i międzynarodowych pasażerskich przewozów kolejowych, stanowiące forum do wymiany wiedzy i doświadczenia w kwestiach dotyczących transportu. W ramach strony otwartakolej.cupt.gov.pl, działa także sieć ekspertów – każdy ma możliwość zgłoszenia się do bycia ekspertem sieci.

Na stronie internetowej CUPT www.cupt.gov.pl oraz na stronie Otwartej Kolei na bieżąco zamieszczane są informacje i zaproszenia na ww. wydarzenia i spotkania.

Trzeci MIT: Za późno i strata czasu

Od momentu, kiedy na przełomie 2024/2025 powierzono CUPT realizację zadań związanych z otwarciem rynku kolejowych pasażerskich przewozów międzywojewódzkich i międzynarodowych, cały proces został zaplanowany optymalnie. Harmonogram prac jest bardzo napięty, dlatego wszystkie etapy procesu zostały ustalone w sposób sekwencyjny i powiązany ze sobą, tak aby zapewnić spójność całego postępowania i wykorzystanie dostępnego czasu w maksymalny sposób.

Odpowiednie zaplanowanie pozwoliło na wygospodarowanie czasu na kluczowy naszym zdaniem element jakim są WKRy. Zostały tak zaplanowane, aby wykorzystać czas, który i tak będzie przeznaczony na inne kluczowe procesy związane z przygotowaniem przetargu i wyborem operatora na świadczenie usług.

Mimo wymagającego tempa CUPT dba o to, aby cały proces pozostał merytoryczny, transparentny i zgodny z założeniami analitycznymi, tak aby finalne decyzje były oparte na możliwie najbardziej rzetelnych podstawach.

Fakty i mity o WKR z perspektywy CUPT

Czego naprawdę szuka CUPT? Istota dialogu rynkowego

Wstępne konsultacje rynkowe to zbiór ustrukturyzowanych działań – od analizy ankiet, przez warsztaty i spotkania bilateralne. CUPT chce zgromadzić precyzyjne dane w czterech obszarach:

• Dane techniczne: Realne, rynkowe parametry taboru, kwestie interoperacyjności, ograniczenia infrastruktury oraz nowoczesne standardy komfortu i dostępności dla pasażerów.
• Modele eksploatacji: Uwarunkowania eksploatacyjne, optymalna obsada personelu oraz wymagania dotyczące zaplecza technicznego i bazy serwisowej.
• Innowacje rynkowe: Nowoczesne rozwiązania cyfrowe, technologie energooszczędne oraz alternatywne formy finansowania (np. leasing vs zakup taboru).
• Analiza ryzyka: Identyfikacja barier operacyjnych i finansowych wraz z propozycjami ich mitygacji.

Wnioski z tych analiz zostaną wykorzystane w dokumentacji dla przyszłego zamówienia, pomagając określić m.in. kryteria oceny ofert oraz harmonogramy.

Co przyniesie nowy model? Perspektywa organizatora i pasażera

Przemyślana i oparta na realiach rynkowych liberalizacja rynku kolejowego nie jest celem samym w sobie – ma przynieść wymierne korzyści wszystkim uczestnikom systemu transportowego.

• Dla zamawiającego (strona publiczna): Doskonale dopasowane wymagania, optymalnie przygotowana specyfikacja istotnych warunków zamówienia, realistyczny budżet oraz wysoka konkurencyjność w przetargach. Efektem tych działań będzie wybór optymalnych rozwiązań przynoszących efektywną kosztowo i jakościowo kolej dalekobieżną w trwałej i stabilnej perspektywie. Dobrze przygotowane postępowania przekładają się na możliwość realizacji usług odpowiadających współczesnym standardom jakości, dostępności i niezawodności. Pozwalają również tworzyć rozwiązania uwzględniające rozwój rynku kolejowego oraz zmieniające się potrzeby podróżnych.
• Dla pasażera: Nowa jakość podróżowania. Konkurencja i rzetelnie sformułowane kontrakty przełożą się na wyższy komfort, lepszą dostępność połączeń oraz zdecydowanie większą niezawodność rozkładową po 2030 roku.
• Dla operatora: bardziej przejrzyste, przewidywalne i otwarte środowisko konkurencyjne, w którym decyzje inwestycyjne mogą być podejmowane na podstawie rzetelnych danych.

Jak dołączyć do procesu?

Podmioty zainteresowane współtworzeniem ram dla nowoczesnej kolei dalekobieżnej mogą zgłaszać swój udział w procedurze WKR.

Ważny termin: Przyjmowanie zgłoszeń do udziału w WKR za pośrednictwem dedykowanych kart zgłoszeniowych trwa do 26 czerwca br. Szczegóły: https://www.cupt.gov.pl/aktualnosc/kolej-2030/wstepne-konsultacje-rynkowe-na-miedzynarodowe-i-miedzywojewodzkie-przewozy-kolejowe/

Aby konsultacje przyniosły oczekiwane rezultaty, oczekujemy od uczestników aktywnego udziału, dzielenia się istotnymi dla przygotowania postępowania przetargowego informacjami, szczegółowo określonymi w Ogłoszeniu.

Nowy model organizacji transportu kolejowego po 2030 roku rodzi się teraz – warto mieć wpływ na jego ostateczny kształt.