Liberalizacja na torach. CUPT o doświadczeniach zagranicznych, roli organizatora i przygotowaniach do otwarcia rynku

Spotkanie, które odbyło się 25.06.2026 w siedzibie CUPT, było poświęcone przygotowaniom do otwarcia rynku kolejowych przewozów pasażerskich, doświadczeniom międzynarodowym oraz narzędziom, które mogą wspierać organizatora w skutecznym planowaniu i wdrażaniu usług publicznych. W programie znalazły się wystąpienia ekspertów z Polski i zagranicy, w tym prezentacje dotyczące doświadczeń Szwecji, Finlandii i Hiszpanii oraz panele poświęcone ryzykom, barierom i praktycznym narzędziom organizatora transportu.

CUPT wspiera przygotowania do otwarcia rynku

Wprowadzając uczestników w tematykę spotkania, Edyta Jaszczuk, dyrektor Departamentu Organizacji Transportu CUPT, podkreśliła, że Centrum wspiera Ministra Infrastruktury w przygotowaniach do otwarcia rynku oraz w realizacji kolejnych kamieni milowych tego procesu.

„Trzymamy się harmonogramu — realizujemy powierzone zadania w terminie. To harmonogram napięty i wymagający, ale pozwalający na sprawę zarządzanie procesem” – podkreślała ekspertka.

Jednocześnie wskazywała, że CUPT równolegle pracuje nad wieloma zagadnieniami: wsparciem prac nad planem transportowym, przygotowaniem oferty przewozowej, pakietyzacją, modelem finansowym oraz założeniami do dokumentacji przetargowej. Ważnym elementem przygotowań są również niedawno ogłoszone wstępne konsultacje rynkowe, które mają pozwolić na uporządkowaną i transparentną rozmowę z rynkiem.

„Wstępne konsultacje rynkowe mają pomóc nam lepiej przygotować dokumentację i w sposób transparentny porozmawiać z rynkiem o kluczowych założeniach postępowania” – mówiła Edyta Jaszczuk.

Pasażer w centrum zmian

Jednym z głównych wątków debaty była perspektywa pasażera. Uczestnicy podkreślali, że otwieranie rynku i większa liczba operatorów nie mogą prowadzić do chaosu informacyjnego. Kluczowe znaczenie mają: czytelna oferta, dostępna informacja, integracja rozkładów jazdy i biletów oraz stabilność planowania.

„Pasażer nie powinien musieć interesować się tym, jaki przewoźnik realizuje usługę i jaki system za tym stoi. Naszym zadaniem jest zapewnić mu dobrą informację, prosty dostęp do oferty i sprawnie działający transport” – podkreśliła Edyta Jaszczuk.

CUPT chce w tym obszarze pełnić rolę miejsca dialogu, wymiany doświadczeń i wypracowywania rozwiązań, które będą mogły być stosowane szerzej — zarówno regionalnie, jak i na poziomie krajowym.

„Nie chodzi o centralizację ani zabieranie kompetencji. Chcemy być miejscem rozmowy, wymiany doświadczeń i wypracowywania rozwiązań, które mogą działać także w innych regionach albo na poziomie krajowym” – podkreślała Edyta Jaszczuk.

Podczas rozmowy zwracano również uwagę na potrzebę stabilności i przewidywalności w sektorze kolejowym. Inwestycje infrastrukturalne, zakup taboru czy wdrażanie nowych modeli organizacyjnych wymagają wieloletniego planowania.

Wnioski z doświadczeń zagranicznych

Ważną częścią warsztatów była sesja poświęcona międzynarodowym doświadczeniom liberalizacji rynku. Eksperci omawiali różne modele funkcjonujące w Europie, w tym rozwiązania szwedzkie, hiszpańskie i fińskie. W programie wydarzenia znalazło się m.in. wystąpienie dotyczące szwedzkich doświadczeń w łączeniu otwartego dostępu z przetargami konkurencyjnymi oraz zapewniania spójności sieci przy wielu operatorach.

Dr Gunnar Alexandersson, starszy doradca ds. regulacji i spraw międzynarodowych w SJ AB, zwrócił także uwagę, że liberalizacja rynku kolejowego nie jest procesem, który można wdrożyć perfekcyjnie od pierwszego etapu. Doświadczenia Szwecji pokazują, że model liberalizacji dojrzewa stopniowo — wraz z kolejnymi umowami, analizą efektów, dialogiem z rynkiem i dostosowywaniem narzędzi do realnych potrzeb pasażerów oraz organizatorów transportu.

„Na początku będzie trudno — i trzeba mieć świadomość, że nawet przy najlepszym przygotowaniu nie da się uniknąć błędów. To naturalne, bo liberalizacja to proces rozłożony na lata, a nie na miesiące. Nie istnieje jeden idealny model, który można zastosować wszędzie, ani uniwersalna recepta na otwarcie rynku. Każde państwo, działając w ramach prawa unijnego, musi wypracować własne rozwiązania — odpowiadające na potrzeby pasażerów, specyfikę rynku i krajowe uwarunkowania” – dodał ekspert ze Szwecji.

Odpowiedzialne otwieranie rynku

Natomiast Jacek Grzyb, naczelnik Departamentu Planowania Transportu w CUPT, zaapelował, by nie powtórzyć błędów z liberalizacji rynku przewozów towarowych.

„Rynek przewozów pasażerskich powinien wyciągnąć wnioski z doświadczeń rynku towarowego — zbyt duża presja cenowa i nadmierna fragmentacja mogą przynieść negatywne skutki dla całego segmentu”

Warsztaty pokazały, że otwieranie rynku kolejowych przewozów pasażerskich to nie tylko kwestia procedur przetargowych. To także proces budowania kompetencji, dialogu z rynkiem, uczenia się na doświadczeniach innych państw i konsekwentnego wzmacniania roli kolei w systemie transportowym. Celem tych działań pozostaje pasażer — jego dostęp do lepszej, bardziej przewidywalnej i zintegrowanej oferty transportowej.

W podsumowaniu wydarzenia Krzysztof Rodziewicz, dyrektor Departamentu Analiz Transportowych CUPT, zwrócił uwagę, że budowa docelowego modelu otwierania rynku to proces wieloletni, wymagający kolejnych doświadczeń i iteracji.