Czego polska kolej uczy się od Włoch? Wizyta studyjna CUPT w Rzymie w ramach TAIEX‑REGIO

CUPT kontynuuje serię wymian eksperckich w ramach programu TAIEX‑REGIO Peer2Peer, udając się w dniach 1-3 grudnia 2025 r. do Rzymu. Tym razem, we współpracy z włoskim Ministerstwem Infrastruktury i Transportu, polscy eksperci sprawdzali, jak Włochy organizują usługi publiczne (PSC), finansują tabor i współpracują z zarządcą infrastruktury na zliberalizowanym rynku kolejowym. Wszystko po to, by lepiej przygotować polski system do konkurencji i efektywnego wykorzystania środków publicznych.

Wizytą w Rzymie CUPT, działający w imieniu Ministerstwa Infrastruktury, wkracza w kolejny etap przygotowań do pełnego wdrożenia IV Pakietu Kolejowego UE oraz otwarcia polskiego rynku na konkurencję w dalekobieżnym i międzynarodowym pasażerskim transporcie kolejowym w 2030 r. Chodzi o to, aby z wyprzedzeniem wypracować takie zasady gry, które z jednej strony zapewnią pasażerom lepszą ofertę i jakość usług, a z drugiej – pozwolą państwu świadomie zarządzać umowami i pieniędzmi przeznaczanymi na kolej.

Głównym celem trzydniowej wymiany było pozyskanie włoskiego know‑how, szczególnie w tych obszarach, które stanowią dziś największe wyzwanie regulacyjne i organizacyjne w Polsce.

Organizacja PSC i konkurencyjność

Pierwszy dzień poświęcony był temu, jak Włochy zorganizowały swój system kolejowy: jakie są ramy prawne, jak wygląda podział ról między administracją centralną a regionami oraz kto odpowiada za zamawianie i kontrolę usług kolejowych. Kluczowym punktem stała się analiza studium przypadku konkurencyjnego przetargu na usługi regionalne, w tym przykładu z regionu Lombardii, gdzie o obsługę linii ubiegali się różni przewoźnicy.

Włoskie doświadczenia pomogą lepiej zrozumieć, jak projektować otwarte i niedyskryminacyjne przetargi na usługi publiczne, w których liczy się zarówno cena, jak i jakość oferty dla pasażera, co jest jednym z nadrzędnych celów projektu TAIEX w obszarze liberalizacji kolei.

Aspekty ekonomiczne: tabor i finansowanie

 Eksperci z włoskich instytucji omówili m.in. zrównoważenie finansowe i efektywność ekonomiczną usług kolejowych, modele finansowania zakupu i modernizacji taboru oraz podział ryzyk między zamawiającego a przewoźnika.​

Ważnym elementem są także włoskie doświadczenia w zarządzaniu integracją taryf i biletów – tak, aby pasażer mógł z jedną ofertą cenową korzystać z usług kilku przewoźników i różnych środków transportu, co przekłada się bezpośrednio na wygodę i dostępność usług.

Rola Zarządcy Infrastruktury i Big Data

Ostatni dzień wizyty poświęcony był roli Zarządcy Infrastruktury kolejowej (IM) w zliberalizowanym systemie. Włoscy eksperci przedstawili model współpracy IM z instytucjami odpowiedzialnymi za organizację przewozów i przewoźnikami, szczególnie w zakresie przygotowania ofert przepustowości i rocznych rozkładów jazdy.​

Istotnym wątkiem jest również zarządzanie danymi (Big Data): jak wygląda przepływ informacji o planowanych inwestycjach, pracach utrzymaniowych czy ograniczeniach w ruchu oraz w jaki sposób dane te mogą zasilać modele transportowe i analizy potrzeb przewozowych, zamiast zaskakiwać pasażerów nagłymi zmianami w rozkładzie.​

Wnioski z wizyty studyjnej we Włoszech – uzupełniające wiedzę zdobytą podczas wcześniejszej wymiany w Szwecji – posłużą do budowy solidnych ram instytucjonalnych oraz praktycznych mechanizmów monitorowania i zarządzania umowami PSC, które będą wdrażane w Polsce. Dla pasażerów ma to w przyszłości oznaczać bardziej przewidywalne rozkłady, lepszą jakość usług i większy wybór przewoźników. Dla administracji – lepszą kontrolę nad wydatkowaniem środków publicznych na kolej.

Czytaj także: Szwedzkie inspiracje dla otwartego rynku kolejowego – wizyta studyjna CUPT w Sztokholmie