Transparentnie i obiektywnie. Zobacz, jak CUPT ocenia wnioski o dofinansowanie

W trakcie wieloletnich doświadczeń Centrum Unijnych Projektów Transportowych wypracowało metodykę, która pozwala osiągnąć pełną transparentność i jednakowe traktowanie wszystkich wnioskodawców w konkursach.

Dofinansowanie do inwestycji przyznawane jest przez CUPT w drodze naborów. Każdy nabór dotyczy określonego obszaru interwencji zgodnego z danym programem Funduszy Europejskich.

Nabory dzielimy na konkurencyjne i niekonkurencyjne

Niekonkurencyjne są z góry skierowane do określonego wnioskodawcy, bez otwartego konkursu i porównywania projektów – a zamiast tego sprawdzamy zgodność projektów z założeniami programu. Najczęściej takie nabory dotyczą wybranych projektów strategicznych, np. związanych z infrastrukturą kolejową.

Inne nabory – konkurencyjne – kierujemy do wielu podmiotów, a wsparcie otrzymują najlepsze projekty. Przykładowo: w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 ogłaszaliśmy już nabory konkurencyjne skierowane m.in. do firm związanych z transportem intermodalnym czy do przedsiębiorstw kolejowych, które dzięki środkom zewnętrznym będą mogły zainwestować w zakup nowoczesnego taboru.

Jak jednak wybieramy projekty, do których trafi wsparcie?

Kryteria w naborach konkurencyjnych

Poniżej opisujemy szczegółowo proces oceny w naborach konkurencyjnych.

Podstawą oceny jest system punktowy. Każdy z napływających do CUPT wniosków jest oceniany pod kątem spełniania określonych obowiązkowych kryteriów.

W drugim etapie – spośród projektów spełniających wszystkie wymagania formalne – przyznawane są punkty, które pozwalają stworzyć końcową listę rankingową.

Za przyjęcie listy kryteriów wyboru projektów odpowiadają komitety monitorujące poszczególne programy Funduszy Europejskich, działające przy Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej. Centrum Unijnych Projektów Transportowych ogłasza nabory w oparciu o regulamin zatwierdzany przez MFiPR oraz kryteria przyjęte przez właściwy komitet monitorujący.

Kryteria dzielą się na dwie kategorie:

• Horyzontalne – są stałe dla wszystkich naborów w ramach danego programu Funduszy Europejskich. Oznacza to, że niezależnie od tego, jakiej dziedziny gospodarki dotyczy nabór w programie FEnIKS, kryteria horyzontalne zawsze pozostają takie same;
• Specyficzne – tematyczne, przypisane do określonego działania FEnIKS, a więc powiązane z tematyką danego naboru.

Zarówno kryteria horyzontalne, jak i specyficzne dzielą się dodatkowo na obligatoryjne i rankingujące.

Co to znaczy? Kryteria obligatoryjne to te, które potencjalny Beneficjent musi spełnić w całości, aby móc otrzymać wsparcie. Zwykle mają formę pytań, na które osoby oceniające muszą odpowiedzieć „tak” lub „nie”. Negatywna odpowiedź już na tym etapie eliminuje projekt z dalszej oceny.

W przypadku kryteriów rankingujących za spełnienie wymogów przyznajemy odpowiednią liczbę punktów. Co ważne: brak otrzymania punktów przy niektórych kryteriach nie wyklucza wniosku z dalszego procedowania.

Przez cały czas trwania naboru wnioskodawcy mają dostęp do pełnej listy kryteriów, które publikujemy w dokumentacji konkursowej. W przypadku naborów z programu FEnIKS są to załączniki 4a i 4b do Regulaminu Konkursu.

Dodatkowo: po ogłoszeniu naboru konkurencyjnego CUPT co do zasady organizuje szkolenie z dokumentacji naboru oraz kryteriów dla potencjalnych wnioskodawców.

Na etapie naboru mogą być zadawane pytania poprzez przeznaczony do tego adres e-mail. Aby zapewnić równy dostęp do informacji – wszystkie odpowiedzi publikujemy na naszej stronie internetowej.

Dokumentacja to podstawa

Dokumenty udostępniane wraz z informacją o rozpoczęciu konkursu zawierają najważniejsze informacje dotyczące praw i obowiązków Wnioskodawców.

Przykładowo: Instrukcja użytkownika aplikacji WOD (załącznik 2) określa dokumenty wymagane do dostarczenia w danym naborze. Mogą być to m.in. studia wykonalności, analizy lub oświadczenia. Brak tych dokumentów uniemożliwia przeprowadzenie pełnej oceny projektu przez ekspertów CUPT.

Jeżeli we wniosku pojawią się braki lub nieścisłości, każdy Wnioskodawca otrzymuje równą szansę ich uzupełnienia lub poprawy. Regulamin przewiduje możliwość zgłoszenia uwag w określonych obiegach: czasem jest jeden, czasem dwa lub trzy, w zależności od naboru.

Każdemu Wnioskodawcy dajemy tyle samo czasu na ewentualne złożenie wyjaśnień, przy zachowaniu zasad równości i sprawiedliwości wobec wszystkich potencjalnie zainteresowanych podmiotów. Na bieżąco staramy się również odpowiadać na wszelkie pytania dotyczące uwag przekazanych przez CUPT.

Proces oceny i analiz

Po zakończeniu etapu składania wniosków o dofinansowanie w naborze sporządzana jest lista wszystkich złożonych wniosków. W kolejnym etapie powoływany jest KOP: Komisja Oceny Projektów.

Każdy projekt przypisywany jest do zespołu specjalistów: przedstawicieli departamentów projektowych, osób odpowiadających za Analizę Kosztów i Korzyści, ekspertów ds. oceny oddziaływania na środowisko oraz osoby zajmującej się zagadnieniami pomocy publicznej.

Decyzję o tym, którzy pracownicy będą oceniać dany projekt, podejmuje kierownictwo departamentów zaangażowanych w przeprowadzenie naboru. Przed rozpoczęciem oceny wszyscy powołani członkowie komisji składają deklaracje poufności i oświadczenia o bezstronności dotyczące wszystkich projektów zgłoszonych w konkursie – pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Co ważne: w przypadku możliwości wystąpienia potencjalnego konfliktu interesów dana osoba nie bierze udziału w ocenie projektu. Przez cały proces oceny dostęp do szczegółowych danych zawartych we wniosku mają wyłącznie członkowie 7-osobowej grupy przypisanej bezpośrednio do określonego projektu. Pozostali członkowie komisji mogą zobaczyć jedynie podstawowe informacje: nazwę projektu, nazwę Beneficjenta i numer wniosku – reszta dokumentów pozostaje dla nich tajna.

Lista wszystkich członków Komisji Oceny Projektów podawana jest do publicznej wiadomości wraz z listą rankingową.

Wszystkie przedstawione przez wnioskodawców dane są szczegółowo weryfikowane przez zespół ekspertów CUPT. Badamy wieloletnie perspektywy przepływów finansowych, sprawdzamy prognozy popytu czy wskaźniki ekonomiczne projektów. Przy analizie opieramy się na szacunkach przygotowanych przez Wnioskodawców. Sprawdzamy, czy szacunki te nie są zaniżone lub zawyżone – wykorzystując do tego nasze doświadczenie i ogólnodostępne dane, pochodzące np. od Głównego Urzędu Statystycznego.

Dla zachowania najwyższych standardów przejrzystości każdy etap analizy co do zasady realizowany jest przez co najmniej dwie osoby. Takie rozwiązanie znacząco ogranicza ryzyko błędów i wzmacnia wiarygodność całego procesu oceny.

Wysoka pozycja w rankingu i obniżone dofinansowanie – dlaczego tak się zdarza?

Może się zdarzyć, że projekt zajmuje wysokie miejsce w rankingu, a mimo to otrzymuje niższe dofinansowanie. Taki scenariusz jest możliwy w przypadku naborów dla transportu intermodalnego. Wsparcie dla tego sektora jest objęte regułami dotyczącymi pomocy publicznej – zasady udzielania wsparcia podlegały akceptacji przez Komisję Europejską. Zgodnie z nimi wsparcie na projekty współfinansowane ze środków publicznych nie może prowadzić do osiągania ponadprzeciętnych zysków przez inwestora.

W praktyce oznacza to, że przeciętny zwrot roczny z inwestycji nie może przekraczać 20%. Konieczne jest przy tym uwzględnienie ryzyk branżowych i makroekonomicznych, w tym zmian geopolitycznych czy sytuacji kryzysowych, jak pandemia COVID-19.

Jeśli któryś z projektów przekroczy ten poziom – nadal ma szansę na otrzymanie dofinansowania, ale na obniżonym poziomie, zapewniającym nieprzekroczenie dozwolonego zwrotu z inwestycji. Takie rozwiązanie zapewnia, że pomoc jest ograniczona do niezbędnego minimum – co jest jednym z warunków dopuszczalności pomocy publicznej i wspiera równe warunki konkurencji.

Dzięki jasno określonym kryteriom, wieloetapowej ocenie oraz rygorystycznym zasadom bezstronności Centrum Unijnych Projektów Transportowych od niemal 20 lat niezmiennie zapewnia transparentny i obiektywny proces wyboru projektów do dofinansowania. Każdy Wnioskodawca ma dostęp do tych samych informacji i podlega identycznym zasadom oceny. To właśnie te standardy pozwalają kierować środki tam, gdzie są najbardziej potrzebne – do projektów przynoszących największą wartość dla transportu, gospodarki i całego społeczeństwa.