Czy Łódź potrzebuje metra? Analiza CUPT wskazuje inne priorytety dla transportu

Analiza CUPT: Łódź – wnioski, uzasadnienie i rekomendacje z raportu

Po publikacji analiz poświęconych miastu Białystok i miastu Rzeszów w cyklu opracowań przygotowanych na podstawie raportu CUPT przyszedł czas na Łódź. Analiza pokazuje, jak rozwijać transport publiczny, aby odpowiadał na realne potrzeby mieszkańców, wspierał rozwój miasta i pozwalał efektywnie wykorzystywać istniejącą oraz powstającą infrastrukturę transportową.

Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) opracowało wielowariantowy raport poświęcony ocenie zasadności inwestowania w wielkoskalowe systemy transportu zbiorowego (w tym metro ciężkie, metro lekkie, premetro, tramwaj oraz kolej aglomeracyjną) w 12 polskich metropoliach.

W analizie dotyczącej Łodzi – drugiego pod względem liczby mieszkańców ośrodka w centralnej Polsce – CUPT uwzględniło wskaźniki ruchowe i finansowe, prognozy demograficzne, obecność powstającego tunelu średnicowego (tzw. łódzkiego metra kolejowego), stan sieci tramwajowej, kwestie podwójnego zastosowania (dual-use / ochrona cywilna), bilans środowiskowy oraz ryzyka geotechniczne i społeczne.

Poniżej przedstawiamy wnioski płynące z analizy wraz z ich uzasadnieniem oraz rekomendacjami CUPT dla Łodzi.

Wnioski dotyczące braku zasadności budowy osobnego metra ciężkiego – uzasadnienie eksperckie

W klasyfikacji raportu Łódź została zaliczona do miast, w których budowa autonomicznie wydzielonego metra ciężkiego nie znajduje uzasadnienia ekonomicznego ani transportowego. Ocena ta opiera się na czterech filarach analitycznych:

Przesłanki demograficzne i urbanistyczne oraz istnienie tunelu średnicowego

• Uzasadnienie: Według prognoz demograficznych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS)[1] Łódź zmaga się z długofalowym procesem depopulacji oraz starzenia się społeczeństwa. Ponadto, Łódź posiada szansę na unikalne rozwiązanie w skali kraju – realizowaną inwestycję w kolejowy tunel średnicowy. Tunel ten w praktyce przejmuje funkcję liniowej komunikacji podziemnej. Budowa dodatkowej, odrębnej sieci metra dublowałaby podziemną trasę kolejową oraz istniejącą, rozbudowaną sieć tramwajową.

Kwestie podwójnego zastosowania (Dual-Use / Ochrona ludności)

• Uzasadnienie: Podobnie jak w innych miastach, w dyskusji pojawia się argument budowy metra jako podziemnych schronów/miejsc schronienia dla ludności. Analiza CUPT wskazuje, że metro jest przede wszystkim systemem transportu masowego. Tworzenie odrębnego systemu metra w Łodzi głównie dla celów obronnych jest nieuzasadnione ekonomicznie – zwłaszcza że powstający tunel średnicowy wraz z podziemnymi przystankami już generuje znaczną przestrzeń podziemną, którą można dostosować do funkcji ochronnej jako miejsca schronienia. Dedykowane obiekty ochrony cywilnej powinny powstawać także w ramach osobnych programów obrony ludności.

Uwzględnienie aspektów bezpieczeństwa i odporności infrastruktury może stanowić dodatkowy element oceny przedsięwzięć transportowych, zwłaszcza w kontekście rosnącego znaczenia ochrony ludności oraz odporności infrastruktury krytycznej. Funkcja dual-use może generować dodatkowe korzyści publiczne, które w określonych przypadkach warto uwzględniać obok tradycyjnych kryteriów transportowych, społecznych i ekonomicznych.

Analiza środowiskowa i bilans ekologiczny

• Uzasadnienie: Ocena cyklu życia inwestycji wskazuje, że drążenie kolejnych tuneli podziemnych dla metra wiąże się z dodatkową emisją śladu węglowego. W mieście posiadającym rozbudowaną infrastrukturę szynową (tramwaje + kolej) kompensacja emisji z budowy nowej sieci metra trwałaby długo. Z punktu widzenia klimatycznego priorytetem jest modernizacja istniejącej infrastruktury elektrycznej.

Wyzwania geotechniczne i ryzyka społeczne

• Uzasadnienie: Doświadczenia z budowy łódzkiego tunelu średnicowego (trudne warunki gruntowo-wodne, niejednorodne warstwy geologiczne pod zabytkową tkanką kamienic Śródmieścia) wyraźnie pokazują, jak ogromne ryzyka budowlane i społeczne niosą ze sobą głębokie wykopania w Łodzi. Awaryjne osiadania gruntu i uciążliwości dla mieszkańców przemawiają za unikaniem kolejnych wielkoskalowych podziemnych prac odkrywkowych, jeśli potrzeby transportowe można zaspokoić na powierzchni.

Rekomendacje dla Łodzi: Wybór optymalnych alternatyw

Raport CUPT wskazuje model oparty na wykorzystaniu już istniejących oraz wybudowanych aktywów infrastrukturalnych:

Rekomendacja A: Tunel Średnicowy i ŁKA jako kręgosłup transportowy („Metro Kolejowe”)

• Po zakończeniu budowy tunelu średnicowego Łódź zyska podziemną magistralę szynową z przystankami w samym sercu miasta. Uruchomienie częstych kursów pociągów w takcie miejskim (co 10–15 minut) stworzy w pełni funkcjonalny odpowiednik metra bez konieczności ponoszenia kosztów budowy nowej, odrębnej sieci.

Rekomendacja B: Modernizacja i priorytet dla sieci tramwajowej

• Łódź posiada rozbudowaną sieć tramwajową. Rekomenduje się skoncentrowanie nakładów na modernizacji torowisk, priorytecie dla tramwajów na skrzyżowaniach (system ITS) oraz zakupie nowoczesnego taboru niskopodłogowego. Sprawny tramwaj na powierzchni stanowi idealne uzupełnienie podziemnej kolei średnicowej.

Rekomendacja C: Węzły przesiadkowe i integracja taryfowa

• Dużym wyzwaniem jest zapewnienie bezproblemowych przesiadek z podziemnych przystanków kolejowych na linie tramwajowe i autobusowe. Rekomenduje się pełną integrację taryfową (jeden bilet na ŁKA i MPK Łódź) oraz budowę wygodnych węzłów przesiadkowych typu drzwi-w-drzwi.

Ważna uwaga: Analiza jako drogowskaz, a nie arbitralna decyzja

Centrum Unijnych Projektów Transportowych podkreśla, że zaprezentowany raport oraz zawarte w nim wnioski i rekomendacje nie są wiążące dla władz samorządowych. Nie przesądzają też o możliwości dofinansowania konkretnych rozwiązań w przyszłości.

Opracowanie to należy traktować przede wszystkim jako merytoryczny drogowskaz, uniwersalny punkt odniesienia oraz zachętę do prowadzenia dalszych, pogłębionych analiz lokalnych i szczegółowych studiów wykonalności.

CUPT pozostaje w pełni otwarte na ciągły dialog, współpracę oraz partnerstwo z władzami Miasta Łodzi, samorządem województwa łódzkiego oraz lokalną społecznością. Naszym celem jest wspólne wypracowanie takich rozwiązań transportowych, które najlepiej odpowiedzą na realne potrzeby mieszkańców regionu.

Pytania i odpowiedzi: Wyniki analizy zasadności budowy metra w Łodzi

Rekomendowane alternatywy (ŁKA w tunelu + tramwaje)

Finansowanie unijne, rola samorządu i charakter raportu

To trzecia odsłona naszego cyklu. W kolejnych publikacjach przyjrzymy się następnym polskim miastom, analizując ich potrzeby transportowe oraz potencjalne kierunki rozwoju.

Zachęcamy do lektury wcześniejszych opracowań dotyczących Białegostoku oraz Rzeczowa a także do zapoznania się z pełnym raportem, który stanowi podstawę publikowanych analiz. Już wkrótce przedstawimy wnioski dla kolejnych miast, pokazując, jak różne uwarunkowania lokalne wpływają na wybór najbardziej efektywnych rozwiązań transportowych. Zapraszamy do śledzenia następnych odsłon cyklu.

• Przeczytaj też: Analiza CUPT: Białystok – wnioski, uzasadnienie i rekomendacje

• Przeczytaj też: Transport w Rzeszowie. Wnioski i rekomendacje ekspertów CUPT

• Przeczytaj też: Raport CUPT: Od kolei aglomeracyjnej po metro. Analiza możliwości rozwoju transportu wysokoprzepustowego w polskich metropoliach