Jaki transport dla Rzeszowa? Analiza CUPT wskazuje najbardziej efektywne rozwiązania

Jak rozwijać transport w Rzeszowie? Analiza CUPT wskazuje najbardziej efektywne rozwiązania

Po publikacji analizy poświęconej miastu Białystok kolejnym miastem w cyklu opracowań przygotowanych na podstawie raportu CUPT jest Rzeszów. Analiza pokazuje, jak powinien rozwijać się transport w Rzeszowie, aby odpowiadać na realne potrzeby mieszkańców, wspierać rozwój miasta i zapewniać efektywne wykorzystanie środków publicznych.

Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) opracowało wielowariantowy raport poświęcony ocenie zasadności inwestowania w wielkoskalowe systemy transportu zbiorowego (w tym metro ciężkie, metro lekkie, premetro, tramwaj oraz kolej aglomeracyjną) w 12 polskich metropoliach.

W analizie dotyczącej Rzeszowa – jako dynamicznie rozwijającej się stolicy województwa podkarpackiego i ważnego węzła regionalnego – CUPT uwzględniło wskaźniki ruchowe i finansowe, prognozy demograficzne, kwestie podwójnego zastosowania (dual-use / ochrona cywilna), bilans środowiskowy oraz ryzyka konfliktów społecznych i uciążliwości realizacyjnych.

Poniżej przedstawiamy szczegółowe wnioski wraz z ich uzasadnieniem oraz z oficjalnymi rekomendacjami CUPT dla Rzeszowa.

Wnioski dotyczące braku zasadności budowy metra – uzasadnienie eksperckie

W klasyfikacji raportu Rzeszów został zaliczony do ośrodków o najniższym poziomie uzasadnienia dla realizacji inwestycji w metro ciężkie. Ocena ta opiera się na czterech filarach analitycznych:

Przesłanki demograficzne[1]i urbanistyczne

• Uzasadnienie: Mimo że Rzeszów odznacza się dodatnim saldem migracyjnym oraz dynamicznym rozwojem przestrzennym, w perspektywie do 2050 roku całkowita wielkość populacji miasta i gęstość zaludnienia w korytarzach transportowych nie osiągną poziomu generującego potoki pasażerskie właściwe dla metra ciężkiego. Układ urbanistyczny Rzeszowa charakteryzuje się stosunkowo umiarkowanymi odległościami pomiędzy osiedlami a centrum, co sprawia, że potrzeby przewozowe mieszkańców mogą być efektywnie zaspokajane przez transport naziemny. Budowa podziemnej kolei dla takich rozmiarów ruchu prowadziłaby do powstania trwale niedociążonego systemu.

Kwestie podwójnego zastosowania (Dual-Use / Ochrona ludności)

• Uzasadnienie: Ze względu na strategiczne położenie Rzeszowa jako węzła logistyczno-transportowego w dyskusji publicznej pojawia się argument budowy metra jako podziemnego schronu/miejsca schronienia dla ludności cywilnej. Analiza CUPT wskazuje jednak jednoznacznie: metro jest przede wszystkim środkiem transportu masowego, a nie budowlą ochronną. Wykorzystywanie tak kapitałochłonnej infrastruktury głównie do celów obrony cywilnej jest nieefektywne ekonomicznie. Zadania z zakresu ochrony ludności mogą być realizowane w ramach dedykowanych programów rządowych (np. budowa osiedlowych schronów i ukryć podziemnych) za ułamek kosztów budowy tuneli szynowych.

Uwzględnienie aspektów bezpieczeństwa i odporności infrastruktury może stanowić dodatkowy element oceny przedsięwzięć transportowych, zwłaszcza w kontekście rosnącego znaczenia ochrony ludności oraz odporności infrastruktury krytycznej. Funkcja dual-use może generować dodatkowe korzyści publiczne, które w określonych przypadkach warto uwzględniać obok tradycyjnych kryteriów transportowych, społecznych i ekonomicznych.

Analiza środowiskowa i bilans ekologiczny

• Uzasadnienie: Ocena cyklu życia inwestycji wykazuje, że drążenie tuneli oraz budowa podziemnych stacji z betonu i stali wiążą się z ogromną emisją wbudowanego śladu węglowego. Przy wielkości potoków pasażerskich w Rzeszowie czas potrzebny na to, aby rezygnacja mieszkańców z samochodów skompensowała emisje z fazy budowy, wynosiłby kilkadziesiąt lat. Z punktu widzenia celów klimatycznych UE znacznie wyższą efektywność ekologiczną osiąga się poprzez rozwój zeroemisyjnego taboru autobusowego oraz kolei aglomeracyjnej.

Ryzyko konfliktów społecznych i uciążliwości realizacyjnych

• Uzasadnienie: Budowa podziemnych stacji i tuneli w ścisłym centrum Rzeszowa oznaczałaby wieloletni paraliż komunikacyjny, hałas, drgania oraz znaczne utrudnienia dla lokalnego handlu i usług. Doświadczenia z innych miast pokazują, że długotrwałe utrudnienia realizacyjne generują silny sprzeciw społeczny. W przypadku rozwiązań naziemnych czas trwania prac oraz ich uciążliwość dla mieszkańców są ograniczone do minimum.

Rekomendacje dla Rzeszowa: Wybór optymalnych alternatyw

Raport CUPT wskazuje rozwiązania o najwyższym wskaźniku korzyści do kosztów, dostosowane do specyfiki Rzeszowskiego Obszaru Funkcjonalnego:

Rekomendacja A: Dalsza rozbudowa Podkarpackiej Kolei Aglomeracyjnej (PKA)

• Rzeszów posiada atut w postaci prężnie rozwijanej Podkarpackiej Kolei Aglomeracyjnej. Połączenia kolejowe łączące centrum Rzeszowa z lotniskiem w Jasionce oraz innymi ośrodkami stanowią oś transportową regionu. Rekomenduje się zwiększenie częstotliwości kursowania pociągów oraz budowę nowych przystanków osobowych na terenie miasta.

Rekomendacja B: Szybki Transport Autobusowy (BRT[2]) i buspasy

• Wewnątrz miasta zaleca się rozwój infrastruktury autobusowej o wysokim standardzie. Tworzenie ciągłych, wydzielonych pasów ruchu (buspasów) z priorytetem przejazdu na skrzyżowaniach dla autobusów zeroemisyjnych pozwala uzyskać sprawność przejazdu zbliżoną do transportu szynowego – przy wielokrotnie niższych nakładach finansowych.

Rekomendacja C: Integracja przesiadkowa i taryfowa

• Istotą sprawnego funkcjonowania systemu jest ułatwienie przesiadek. Rekomenduje się dalszy rozwój węzła przesiadkowego przy dworcu Rzeszów Główny oraz wprowadzenie pełnej integracji taryfowej (wspólnego biletu) pomiędzy komunikacją miejską (ZTM Rzeszów) a przewozami w ramach Podkarpackiej Kolei Aglomeracyjnej.

Ważna uwaga: Analiza jako drogowskaz, a nie arbitralna decyzja

Centrum Unijnych Projektów Transportowych podkreśla, że zaprezentowany raport oraz zawarte w nim wnioski i rekomendacje nie są wiążące dla władz samorządowych. Nie przesądzają też o możliwości dofinansowania konkretnych rozwiązań w przyszłości.

Opracowanie to należy traktować przede wszystkim jako merytoryczny drogowskaz, uniwersalny punkt odniesienia oraz zachętę do prowadzenia dalszych, pogłębionych analiz lokalnych i szczegółowych studiów wykonalności.

CUPT pozostaje w pełni otwarte na ciągły dialog, współpracę oraz partnerstwo z władzami Miasta Rzeszowa, samorządem województwa podkarpackiego oraz lokalną społecznością. Naszym celem jest wspólne wypracowanie takich rozwiązań transportowych, które najlepiej odpowiedzą na realne potrzeby mieszkańców regionu.

[1] ok. 198 tys. mieszkańców; obszar metropolitalny ok. 0,4 mln

[2] Bus rapid transit – szybki transport autobusowy lub szybka komunikacja autobusowa

Pytania i odpowiedzi: wyniki analizy zasadności budowy metra w Rzeszowie

Rekomendowane alternatywy (PKA i BRT)

Finansowanie unijne, rola samorządu i charakter raportu

To druga odsłona naszego cyklu. W kolejnych publikacjach przyjrzymy się następnym polskim miastom, analizując ich potrzeby transportowe oraz potencjalne kierunki rozwoju.

Zachęcamy do lektury wcześniejszego opracowania dotyczącego Białegostoku, a także do zapoznania się z pełnym raportem, który stanowi podstawę publikowanych analiz. Już wkrótce przedstawimy wnioski dla kolejnych miast, pokazując, jak różne uwarunkowania lokalne wpływają na wybór najbardziej efektywnych rozwiązań transportowych. Zapraszamy do śledzenia następnych odsłon cyklu.

• Przeczytaj też: Analiza CUPT: Białystok – wnioski, uzasadnienie i rekomendacje

• Przeczytaj też: Raport CUPT: Od kolei aglomeracyjnej po metro. Analiza możliwości rozwoju transportu wysokoprzepustowego w polskich metropoliach