Nowy budżet UE 2028–2034 – co dalej z transportem

Komisja Europejska przedstawiła wstępny projekt Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) na lata 2028–2034. Rozwój sektora transportowego pozostaje jednym z priorytetów — zarówno jako element zielonej transformacji, jak i dla strategicznego bezpieczeństwa Unii.

Komisja Europejska zaplanowała budżet na lata 2028-2034 o całkowitej wartości 2 bln euro. Będzie się opierać na czterech filarach:

• Europejski model społeczny oraz jakość życia
• Konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo
• Globalna Europa
• Administracja.

„Polska będzie największym beneficjentem unijnej perspektywy finansowej 2028-2034. Już wiemy też, że regiony będą mogły prowadzić inwestycje i będą miały własną autonomię inwestycyjną. To będzie na innych zasadach niż dotychczas, ale nie pozwoliliśmy wykreślić regionów z polityki spójności i z unijnego budżetu” – powiedziała minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.

• Przeczytaj też: Komisja Europejska zaprezentowała wstępny projekt unijnego budżetu na lata 2028-2034

Aby beneficjenci mogli zacząć korzystać z funduszy europejskich w ramach nowej perspektywy, czyli od 2028 r., Rada UE powinna zakończyć prace nad nowym budżetem UE najpóźniej w pierwszych miesiącach 2027 r.

Co zakłada propozycja Komisji Europejskiej?

Budżet Unii Europejskiej na lata 2028-2034 ma być tak skonstruowany, by nie stanowił obciążenia dla budżetów państw członkowskich oraz był zgodny z nowymi priorytetami UE i politykami traktatowymi. Środki zarządzane obecnie wspólnie przez państwa członkowskie i Komisję Europejską (w tzw. zarządzaniu dzielonym) zasilą nowy Fundusz.
Jego głównym celem ma być wspieranie projektów z takich obszarów jak:

• polityka spójności,
• zrównoważony rozwój,
• konkurencyjność,
• szeroko rozumiane bezpieczeństwo, w tym obronność i cyberbezpieczeństwo.

Na bazie nowego Funduszu  mają zostać ustanowione jednolite zasady programowania i wdrażania przede wszystkim:

• funduszy polityki spójności (EFRR, Fundusz Spójności, EFS+),
• Wieloletniej Polityki Rolnej,
• Polityki Rybackiej,
• Społecznego Funduszu Klimatycznego,
• polityki azylowej.

W Funduszu przewidziano też pieniądze na programy Interreg, sprawy migracyjne, azylowe i pomoc techniczną. Społeczny Fundusz Klimatyczny, który sfinansuje Plan Społeczno-Klimatyczny, również będzie częścią Funduszu.

Zrównoważony transport i transformacja energetyczna

Instrument „Łącząc Europę” (Connecting Europe Facility – CEF) nadal będzie odgrywał centralną rolę we wsparciu infrastruktury transportowej. Zakłada się istotne zwiększenie jego budżetu, szczególnie w odniesieniu do projektów transgranicznych i dekarbonizacyjnych.
CEF ma wspierać takie działania jak:

• projekty w ramach sieci TEN-T (Transeuropejska Sieć Transportowa), zwiększające spójność terytorialną i dostępność infrastruktury niskoemisyjnej w całej UE,
• elektryfikacja transportu,
• rozwój transportu kolejowego, infrastruktury intermodalnej i hubów logistycznych przyjaznych środowisku.

35% budżetu UE na cele klimatyczne i środowiskowe

Nowy budżet przewiduje, że co najmniej 35% środków może zostać przeznaczona na inicjatywy i przedsięwzięcia związane z ochroną klimatu, adaptacją i zieloną transformacją – co obejmuje również inwestycje w transport niskoemisyjny, cyfrowy i zrównoważony.

Transport jako element bezpieczeństwa i mobilności wojskowej

Komponent mobilności wojskowej w ramach CEF zostanie zwiększony dziesięciokrotnie – umożliwi to dostosowanie infrastruktury transportowej do potrzeb cywilnych i obronnych. Inwestycje mają objąć drogi, mosty, linie kolejowe i terminale, które będą mogły służyć zarówno do przewozów komercyjnych, jak i szybkiego przemieszczania sił zbrojnych w sytuacjach kryzysowych. Pozwoli to wzmocnić strategiczną odporność UE, szczególnie w kontekście rosnących zagrożeń geopolitycznych i potrzeby szybkiej reakcji.

Wsparcie regionalne i partnerstwa krajowe

Finansowanie infrastruktury transportowej będzie także częścią krajowych i regionalnych planów partnerstwa, zintegrowanych z polityką spójności. Plany te mają zwiększyć efektywność wykorzystania środków i zapewnić lepsze dopasowanie inwestycji do potrzeb poszczególnych regionów. Zachowane zostaną gwarancje wsparcia dla regionów słabiej rozwiniętych, co przyczyni się do wyrównywania różnic w dostępności transportowej.

Powiązanie z innymi programami UE

Transport będzie również wspierany przez programy badawczo-innowacyjne, takie jak Horyzont Europa i Europejski Fundusz Konkurencyjności, które promują rozwój technologii związanych z dekarbonizacją, cyfryzacją i automatyzacją transportu.

Znaczenie dla Polski i rola CUPT

Dla Polski nowy budżet UE oznacza kontynuację wsparcia dla rozwoju nowoczesnej infrastruktury transportowej, z naciskiem na kolej, elektromobilność, cyfryzację logistyki oraz lepsze skomunikowanie regionów peryferyjnych. Inwestycje w infrastrukturę podwójnego zastosowania zwiększą także bezpieczeństwo transportowe i obronne kraju.

Centrum Unijnych Projektów Transportowych będzie kontynuowało rolę instytucji odpowiedzialnej za wdrażanie i koordynację środków UE w sektorze transportu, we współpracy z administracją krajową, samorządami oraz beneficjentami projektów.