Analiza CUPT: Lublin – wnioski, uzasadnienie i rekomendacje z raportu

Analiza CUPT: Lublin – wnioski, uzasadnienie i rekomendacje z raportu

Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) opracowało wielowariantowy raport poświęcony ocenie zasadności inwestowania w wielkoskalowe systemy transportu zbiorowego (w tym metro ciężkie, metro lekkie, premetro, tramwaj oraz kolej aglomeracyjną) w 12 polskich metropoliach.

W analizie dotyczącej Lublina – ważnego ośrodka akademickiego, gospodarczego i administracyjnego we wschodniej Polsce – eksperci CUPT uwzględnili wskaźniki ruchowe i finansowe, prognozy demograficzne, unikalną infrastrukturę trolejbusową, potencjał kolei aglomeracyjnej, kwestie podwójnego zastosowania (dual-use / ochrona cywilna), bilans środowiskowy oraz ryzyka realizacyjne.

Poniżej przedstawiamy wnioski wraz z ich uzasadnieniem oraz rekomendacjami CUPT dla Lublina.

Wnioski dotyczące braku zasadności budowy metra ciężkiego – uzasadnienie eksperckie

W klasyfikacji raportu Lublin został zaliczony do miast o niskim poziomie uzasadnienia dla budowy klasycznego metra ciężkiego. Ocena ta opiera się na czterech filarach analitycznych:

Przesłanki demograficzne i urbanistyczne

• Uzasadnienie: Prognozy demograficzne Głównego Urzędu Statystycznego oraz analizy przestrzenne wskazują na stabilizację populacji Lublina w perspektywie do 2050 roku. Zwarty, monocentryczny układ urbanistyczny z odległościami rzędu kilku kilometrów między głównymi dzielnicami mieszkaniowymi a centrum sprawia, że potoki pasażerskie w głównych korytarzach nie osiągają i nie osiągną progu wymaganego dla metra ciężkiego. Budowa podziemnego metra dla obecnej i prognozowanej skali ruchu generowałaby ryzyko powstania skrajnie niedociążonego systemu.

Kwestie podwójnego zastosowania (Dual-Use / Ochrona ludności)

• Uzasadnienie: Ze względu na położenie geopolityczne w dyskusji publicznej pojawia się argument budowy metra jako podziemnego schronu/miejsca schronienia dla ludności cywilnej. Analiza CUPT wskazuje jednak jednoznacznie: metro jest przede wszystkim środkiem transportu masowego, a nie budowlą ochronną/miejscem schronienia. Wyznaczanie budowy metra ciężkiego głównie pod kątem uzyskania funkcji obronnych jest skrajnie nieefektywne ekonomicznie. Zadania z zakresu ochrony ludności powinny być realizowane w ramach dedykowanych programów obrony cywilnej (np. budowa osiedlowych schronów i ukryć podziemnych lub innych budynków użyteczności publicznej z funkcją schronień) za ułamek kosztów budowy podziemnej kolei szynowej.

Uwzględnienie aspektów bezpieczeństwa i odporności infrastruktury może stanowić dodatkowy element oceny przedsięwzięć transportowych, zwłaszcza w kontekście rosnącego znaczenia ochrony ludności oraz odporności infrastruktury krytycznej. Funkcja dual-use może generować dodatkowe korzyści publiczne, które w określonych przypadkach warto uwzględniać obok tradycyjnych kryteriów transportowych, społecznych i ekonomicznych.

Analiza środowiskowa i bilans ekologiczny

• Uzasadnienie: Ocena cyklu życia inwestycji wykazuje, że faza drążenia podziemnych tuneli oraz wylewania stacji z betonu i stali wiąże się z gigantyczną emisją wbudowanego śladu węglowego. W mieście posiadającym już rozbudowany, zeroemisyjny system trolejbusowy i autobusowy (elektryki/wodór), czas potrzebny na to, aby rezygnacja mieszkańców z samochodów skompensowała emisje z budowy metra, wynosiłby kilkadziesiąt lat. Z punktu widzenia celów klimatycznych UE znacznie wyższą efektywność ekologiczną osiąga się poprzez dalszy rozwój floty zeroemisyjnej i buspasów.

Ryzyko geotechniczne, społeczne i uciążliwości realizacyjne

• Uzasadnienie: Ukształtowanie terenu Lublina (m.in. lessowe wąwozy, niejednorodne warunki podłoża) stwarza ryzyka geotechniczne przy drążeniu tuneli podziemnych. Budowa stacji metodą odkrywkową w centrum miasta wywołałaby wieloletni paraliż drogowy, odcięcie dojazdów do lokali usługowych oraz znaczne uciążliwości dla mieszkańców. Inwestycje w naziemny transport miejski są realizowane przy minimalnym poziomie ryzyka i uciążliwości.

Rekomendacje dla Lublina: Wybór optymalnych alternatyw

Raport CUPT wskazuje, że Lublin posiada doskonale rozwiniętą bazę transportu naziemnego, którą należy konsekwentnie rozbudowywać i integrować:

Rekomendacja A: Szybki transport autobusowy i trolejbusowy

Lublin dysponuje szerokimi alejami miejskimi. Rekomenduje się tworzenie ciągłych, wydzielonych pasów ruchu (buspasów) z bezwzględnym priorytetem przejazdu w ramach systemu ITS. Pozwala to uzyskać prędkość handlową i niezawodność zbliżoną do tramwaju lub metra przy znikomej części ich kosztów.

Rekomendacja B: Dalszy rozwój sieci trolejbusowej i floty zeroemisyjnej

Lublin jest jednym z nielicznych miast w Polsce posiadających prężnie działającą sieć trolejbusową. Trolejbusy wyposażone w baterie do jazdy autonomicznej stanowią elastyczny, cichy i w pełni ekologiczny środek transportu. Rekomenduje się dalszą rozbudowę tej sieci oraz zakupy taboru elektrycznego i wodorowego.

Rekomendacja C: Lubelska Kolej Aglomeracyjna (LKA) i Dworzec Metropolitalny

Ważnym atutem Lublina jest nowo wybudowany Zintegrowany Dworzec Metropolitalny. Rekomenduje się rozwój połączeń kolei aglomeracyjnej łączącej Lublin z ościennymi ośrodkami oraz pełną integrację taryfową pociągów z miejską siecią ZTM Lublin.

Ważna uwaga: Analiza jako drogowskaz, a nie arbitralna decyzja

Centrum Unijnych Projektów Transportowych podkreśla, że zaprezentowany raport oraz zawarte w nim wnioski i rekomendacje nie są wiążące dla władz samorządowych. Nie przesądzają też o możliwości dofinansowania konkretnych rozwiązań w przyszłości.

Opracowanie to należy traktować przede wszystkim jako merytoryczny drogowskaz, uniwersalny punkt odniesienia oraz zachętę do prowadzenia dalszych, pogłębionych analiz lokalnych i szczegółowych studiów wykonalności.

CUPT pozostaje w pełni otwarte na ciągły dialog, współpracę oraz partnerstwo z władzami Miasta Lublin, Samorządem Województwa Lubelskiego oraz lokalną społecznością. Naszym celem jest wspólne wypracowanie takich rozwiązań transportowych, które najlepiej odpowiedzą na realne potrzeby mieszkańców regionu.

Pełny raport jest dostępny do pobrania na portalu CUPT.

• Przeczytaj też: Analiza możliwości rozwoju transportu wysokoprzepustowego w polskich metropoliach

Pytania i odpowiedzi: Wyniki analizy zasadności budowy metra w Lublinie

Wyniki analizy i kwestia budowy metra

Rekomendowane alternatywy (autobusy, trolejbusy, kolej aglomeracyjna)

Finansowanie unijne, rola samorządu i charakter raportu

To kolejna odsłona cyklu analiz przygotowanych na podstawie raportu CUPT.

Zachęcamy do lektury wcześniejszych opracowań oraz do zapoznania się z pełną wersją raportu, stanowiącego podstawę prezentowanych publikacji. W następnych materiałach przedstawimy wnioski dla kolejnych polskich miast, pokazując, jak lokalne uwarunkowania wpływają na wybór najbardziej efektywnych rozwiązań transportowych.

• Przeczytaj też: Analizy dla miast: Białystok, Rzeszów, Łódź, Bydgoszcz, Poznań, Kraków, Trójmiasto, GZM

• Przeczytaj też: Raport CUPT – całość: Od kolei aglomeracyjnej po metro. Analiza możliwości rozwoju transportu wysokoprzepustowego w polskich metropoliach